भोज्जा

गुरुवार, १२ जुलै, २०१८

मोरा गोरा अंग लै ले ! च्या निमित्ताने

१९६३ साली आलेल्या "बंदिनी" च्या  काही निवडक आठवणी आहे. त्यातील एक आठवण आमचे ज्येष्ठ स्नेही आणि विशेषत्वे संगीतकार शंकर-जयकिशन यांच्या सोबत त्यांच्या म्युझिक क्रू मधे अकॉर्डिअन वादक म्हणून साथसंगत केलेल्या श्री.व्हिक्टर कडनार यांची आहे.श्री व्हिक्टर यांचे सध्याचे वय ८३ वर्षे आहे. 

ते आज आठवायचं कारण म्हणजे आज १२ जुलै ,बिमल रॉय या जुन्या जाणत्या दिग्दर्शकाचा जन्म स्मृतिदिन.अवघ्या ५६ वर्षांचे आयुष्य लाभलेल्या या बंगाली-हिंदी सिनेमा दिग्दर्शकाने वास्तववादी,सामाजिक आणि संवेदनक्षम चित्रपट बनवत हिंदी-बंगाली चित्रपट सृष्टीवर एक कायमचा ठसा उमटवून ठेवला आहे.दो बिघा जमीन,मधुमती,परख,सुजाता,बंदिनी हि त्यातील काही निवडक नावे.

१९६२-६३ साली बंदिनीच्या निर्मिती काळात व्हिक्टर सर काही एक कामानिमित्त बिमल रॉय यांच्या ऑफिसात गेले होते. बिमलदा बिझी असल्याने स्वाभाविकपणे  त्यांना वेटिंग रूम मध्ये बसावे लागले. तेवढ्यात बंदिनीचा सहनायक असलेला धर्मेंद्र हा सुद्धा तेथे त्याच्या काही एक कामा निमित्त आला. बंदिनीच्या निर्मिती काळात धर्मेंद्र हा चित्रपट सृष्टीत अतिशय नवखा होता..त्याचे अद्याप नाव झाले नव्हते ... त्याच्या ग्रामीण पार्श्वभूमी मुळे त्याला इंग्रजी बोलण्याचा सुद्धा सराव नव्हता.त्यामुळे आता या प्रसंगी त्या मोकळ्या वेळात व्हिक्टर यांच्या सोबत संवाद साधतांना त्याला अडचण येत होती.हि गोष्ट लक्षात येताच व्हिक्टर सर यांनी त्यास आप टेन्स मत होईये ,और फिक्र करना  छोड दीजिये , बिमल दा जैसे भारत के महान फिल्म डायरेक्टर ने आपको इस फिल्म के लिय सिलेक्ट किया है ये फिल्म के बाद आप का पूरे इंडस्ट्री में बडा नाम होगा इसका मुझे पूरा विश्वास है ,एक दिन आप हिंदी फिल्म इंडस्ट्रीमें बहोत नाम कमाओगे... आमच्या व्हिक्टर सरांचे  ते बोल धर्मेंद्रच्या बाबतीत पुढे जाऊन शंभरटक्के खरे ठरले...  

व्हिक्टर सरांनी मागे एकदा हा किस्सा आम्हांला जेव्हा सांगितला तेव्हा त्या नंतर उगाचच माझ्या डोळ्यापुढे तेव्हा  व्हिक्टर सरां कडे पाहून मनमोकळा ,निरागस हसणारा धर्मेंद्र डोळ्यासमोर येऊन गेला.. असो... 

बिमलदांचा दुसरा किस्सा सुद्धा या बंदिनीचाच आहे. बंदिनीच्या निर्मिती प्रक्रियेत कसे कोण जाणे पण संगीतकार एस डी बर्मन आणि गीतकार शैलेंद्र यांच्यात एक दिवस काही एक खटकले व शैलेंद्र फिल्म मधून बाजूला झाले.. पिक्चरचे एक महत्वाचे गाणे अद्याप लिहिणे बाकी होते... शैलेंद्र तर नाही मग आता काय करायचे ? मोठा प्रश्न आला. त्यांची जागा कोण घेणार ??? सरते शेवटी कुणा एकाने पाकिस्तानातून आपला मोटार मेकॅनिक हा पेशा सोडून हिंदी सिनेमात नशीब काढायला आलेल्या संपूर्णसिंग कालरा या २६-२७ वर्षाच्या तरुणाचे नाव बिमलदा आणि सचिनदा यांना सुचविले.बिमलदा सुरवातीला प्रथम तयार नव्हते पण   सचिनदांनी जरा जास्तच आग्रह केला म्हणून त्यांनी या तरुणाला ते  गाणे लिहायची संधी दिली... तब्बल ५ दिवस खपून त्याने ते तयार केले आणि या गाण्याच्या निमित्ताने हिंदी सिनेमाला ,आज त्यांना आपण ओळखत असलेल्या  "गुलज़ार " या नावाची आणि व्यक्तीची ओळख झाली... 

गीतकार गुलज़ार साहेबांचे ते डेब्यू गाणे आज या निमित्ताने...  
आजच्या लेखासाठी यु ट्यूब आणि इंटरनेट यांचे सहकार्य घेतले आहे...संबंधितांना मनःपूर्वक धन्यवाद.   

मंगळवार, ३ जुलै, २०१८

गाण्या मागचे रडगाणे


⏩➤ परवा सहज नेट वर सर्फिंग करतांना एक गमतीदार गोष्ट नव्याने समजली आणि गंमत वाटली.. अमिताभ दौर मध्ये त्याचे "कालिया" आणि "नमकहलाल" हे दोन अनुक्रमे हिट आणि सुपरहिट सिनेमे अवघ्या चार महिन्यांच्या फरकाने प्रदर्शित झाले होते. कालिया आला होता २५ डिसेंबर १९८१ ला आणि नमक हलाल प्रदर्शित झाला होता ३० एप्रिल १९८२ ला.


कालियाच्या मागे त्याच्या निर्मिती पासूनच नष्टर लागले होते.कारण कालिया साठी निर्मात्यांचा पहिला चॉईस होता धर्मेंद्र पण त्याच्या तारखा मिळू शकल्या नाहीत त्या मुळे मग निर्मात्याने कालियाची आयडियाचं ड्रॉप केली... नंतर मग त्याची निर्मिती अमिताभला घेऊन सलीम-जावेद जोडीने करायचे मनावर घेतले.पण निर्मिती अगोदरच त्यांना लीड रोलसाठी साठी इथे अमिताभच्या ऐवजी विनोद खन्ना हवा असं
 वाटायला लागलं आणि त्यांनी सुद्धा कालियाची आयडिया सोडून दिली..अशा तऱ्हेने दोन जणांनी सोडून दिलेल्या  कालियाची निर्मिती शेवटी त्या वेळी धर्मेन्द्रचा सेक्रेटरी असलेल्या इकबालसिंग या  इंडस्ट्रीतल्या जुन्याजाणत्या तंत्रज्ञाने करावयाचे मनावर घेतले... त्याचे हे पहिलेच होम प्रॉडक्शन , पैशाची वानवा पण तरी देखील केवळ अमिताभ या नांवावर त्या काळात सिनेमा चालतो हे त्याला पक्के ठाऊक असल्याने पट्ठ्यानें धाडस केलेच...        

पण माणसाला सगळी सोंगं आणता येतात पण पैशाचं सोंग आणता येत... पिक्चर कट टू कट बजेट मधे शूट करून सुद्धा शेवटी-शेवटी  निर्माता इकबालसिंग एका गाण्याच्या शुटिंगवर येऊन अडला.कारण पिक्चरच्या स्टोरीला धरून गाणं इनडोअर सेटवर करणं भाग होतं आणि जवळचे पैसे जवळपास संपलेले... पण मरता क्या न करता या उक्तीला धरून त्यानं नमक हलालचा निर्माता सत्येंद्र पाल याला मदतीची गळ घातली. सत्येंद्रपालने सुद्धा त्या वेळी नेमके  "नमकहलाल" मधलं परवीन बाबीवर शूट झालेले "जवान जानेमान ,हसीना दिलरुबा" हे पुढे नंतरच्या काळात गाजलेल्या गाण्याचे  शूटिंग नुकतेच संपवले होते व तो त्या गाण्यासाठी साठी तयार केलेला सेट तोडण्याच्या तयारीत होता.इकबालसिंगने त्यांस विनंती करून तो तयार सेट तसाच ठेवला फक्त त्यात थोडेफार ,किरकोळ मॉडिफिकेशन करून स्वतःच्या गाण्याला फ्रेश लूक द्यायचा प्रयत्न केला व कालिया मधलं गाजलेलं "जहाँ ये 'तेरी नजर हैं ! मुझे जा मेरी खबर हैं हे अमिताभवर शूट झालेलं गाणं केलं ...    


नंतरच्या काळांत दोन्ही सिनेमे २५-५० आठवडे थेटरात चालले..नंतरच्या काळात  छायागीत मधे आपण हि दोन्ही गाणी असंख्यवेळा बघितली...  टीव्हीवर तर  दोन्ही सिनेमाची पारायणं केली पण आपल्या कुणाच्या कधी हि गोष्ट आजवर प्रकर्षाने लक्षात अली नाही ... गंमत आहे नाही ? नाही म्हणायला नमक हलाल मधल्या "जवान जानेमान " गाण्यात  फक्त एकाच  अंतऱ्यात अनवाणी पायाने नाचणारी परवीन बाबी  पाहून काही तद्न्य किडा प्रेक्षकांनी हि पिक्चरच्या कंटिन्यूटी डिपार्टमेंटची चूक निदर्शनाला आणली होती म्हणा !!! पण या दोन्ही गाण्याचा अक्खा सेट जसाच्या  तस्साच आहे हे कधी कुणाच्या लक्षात आले नाही... कालियाच्या आर्ट डायरेक्टरने " जहाँ ये तेरी नजर है " च्या वेळी तर कमालच केलीये ...त्याने "जवान जानेमान "च्या वेळी वापरलेली फक्त टेबले ,खुर्च्याच काय तर इव्हन त्यावरील टेबल क्लॉथ सुद्धा बदलले नाहीत... दोन्ही गाण्यात सेम..टू ..सेम .. एवढेंच काय तर परवीन बाबीच्या जवान जानेमन मधे  कधी माऊथ ऑर्गन तर कधी ड्रमसेट वाजवणारा ज्युनियर आर्टिस्ट ,अमिताभच्या जहाँ ये 'तेरी नजर मधे गिटार वाजवतांना दिसतो.. सगळीच धमाल.. असो... 

पण  आता या उपर या सगळ्या गमतीतली  सर्वात मोठी गम्मत म्हणजे "कालिया" हा "नमक हलाल "च्या चार महिने अगोदर प्रदर्शित झाला होता...म्हणजे मार्केट मधे डुप्लिकेट माल आधी आला आणि ओरिजिनल माल प्रेक्षकांना नंतर पहायला मिळाला ... 

चला तर मग आपण आधी ओरिजिनल पाहू आणि नंतर डुप्लिकेट बघुयात...   कृपया संपूर्ण गाणी फक्त यू ट्यूबवर पहावीत ... 
सौजन्य :आजच्या लेखासाठी इंटरनेट व यू ट्यूबचे सहकार्य घेण्यात आले आहे...Thanks ...  




बुधवार, २७ जून, २०१८

हरवत गेलेला "पंचम" ... २७ जून


एके दिवशी दुपारच्या वेळी किशोरकुमारच्या घरचा फोन वाजला तो नेमका किशोरदांनीच  घेतला.पलीकडून आवाज आला ,
"दादा, पंचम बोल रहा हूँ! अमित हैं ?

झोपलाय तो  !  किशोरदांनी त्याला सांगितले.  यावर आश्चर्यचकित होत आरडी म्हणाला , आत्ता दुपारी ?  या वेळी झोपलाय ? त्यावर किशोरदा म्हणाले  कां ? काही स्पेशल ? त्यावर आरडी म्हणाला, हां ! उससे एक गाना गवाना था मुझे ! त्यावर  थोड्या मस्करीत किशोरदा त्याला म्हणाले "यार गाना ही गवाना है तो उसे भूल जा ! मैं आता हूं उधर ! ". पण आरडी सुद्धा कमी नव्हता तो म्हणाला "नको तू आता ५०+ आहेस , तुझा आवाज येथे फिट्ट बसत नाहीये ... हसत हसत किशोरदांनी आरडीचा फोन अमितच्या रूममध्ये ट्रान्स्फर केला.अमितने तो उचलला नि पलीकडून आरडी जवळ जवळ त्याच्यावर जणू खेकसलाच ,
YOU idiot, you are sleeping in the afternoon??? Come fast...
तुला आत्ता आशा बरोबर एक गाणे गायचे आहे.तासाभरात स्टुडिओत हजर हो ...

हे साल होते १९८५ किंवा १९८६ची सुरवात.. संगीतकार म्हणून आरडी बर्मनचा डाऊन फॉल होत गेलेला कालावधी... पण त्याला कारण पण तसेच होते...
हिंदी चित्रपट सृष्टीचा १९५० नंतरचा बॅडपॅच असलेलं दशक कोणते तर निर्विवादपणे १९८० ते ९० चे दशक म्हणून सांगता येईल.कारण सलग दोन दशके सिनेमात काम करत म्हातारे झालेले किंवा होत गेलेले सिनेमांचे हिरो आणि हिरॉईन्स (सध्या पण तीच अवस्था आहे म्हणा ) पाहून-पाहून लोक कंटाळले होते. त्यांना रिप्लेस केलेल्या फ्रेश चेहर्‍याच्या, पण नायकांच्या मुलांना त्यांच्या सुरवातीच्या एखाद दुसऱ्या सिनेमाव्यतिरिक्त जनतेने नाकारले होते. नावीन्य हरवले होते. निर्माते दिग्दर्शक ऍक्शन,तद्दन गल्लाभरू टुकार सिनेमांच्या मानसिक गुलामगिरीतून अद्याप बाहेर पडले नव्हते. व्हिडिओ पायरसिने चित्रपट सृष्टीचे कंबरडे मोडले होते आणि त्यात भर म्हणून , टीव्ही मीडियाने हिंदी चित्रपटाच्या  हक्काच्या प्रेक्षकांवर डल्ला मारला होता.  त्यामुळे नावीन्या विना प्रेक्षक वर्ग पुन्हा वळणार नाही व नवीन चेहरे घेतल्याने सर्व दृष्टीनेच स्वस्तात सिनेमा बनवता येऊन रिस्क फॅक्टर कमी होतोय हे ओळखून हिन्दी सिनेमात सगळीकडेच रिप्लेसमेंटचे वारे वाहू लागले ... पण याचा सर्वाधिक फटका बसला तो सर्वकालीन ग्रेट म्हणून आज २०१८ मध्ये सुद्धा सगळ्यांच्या आठवणीत असलेल्या आर डी बर्मनला..
कारण आरडी तेव्हा काही म्हातारा झाला नव्हता..तो तेव्हा हार्डली ४५-४६ चा होता ...आणि त्याचं संगीत तर अजून तरुणच होतं  ...  संगीतकार म्हणून त्याचे पोटेन्शियल अजूनही निर्वीवादच होते पण एकेकाळी  आपला डावा पाय सीटवर दुमडून कारने खंडाळ्याला आशा सोबत लॉन्ग ड्राईव्हला जाताना,डाव्याहातात सिगारेट पेटवून तिचे झुरके मारत उजव्या हाताने गाडीच्या टपावर ठेका धरत अगदी सहजपणे "खेल खेलमें " मधलं "खुल्लम खुलला प्यार करेंगे" चे कॉम्पोझिशन करणारा आरडी ,संगीतकार म्हणून अजून तितकाच ताजा असूनही सिनेमा निर्माते-दिग्दर्शक ,फायनान्सर ते समजण्याच्या योग्यतेचे नव्हते.कारण १९४२ लव्ह स्टोरी च्या म्युझिक साठी तर केवळ विधूविनोद चोप्रा हाटून बसला म्हणून त्याचं संगीत १९९४ ला आपण ऐकू शकलो... अन्यथा १९४२ लव्हस्टोरीच्या एंटायर म्युझिकसाठी अवघे २ लाख रुपये मोबदला द्यायला सुद्धा निर्माते तयार नव्हते…. असो.... काळाचा महिमा ... दुसरं काय म्हणायचं याला ... पण खरं बोलायचं तर आरडीचा शेवटचा आधार किशोरकुमार जेव्हा १९८७ ला अचानक तडकाफडकी गेला तेव्हाच आरडीच्या संगीतावर मर्यादा आल्या ही वास्तवता होती... फिमेल व्हॉईसला त्याचे वैवाहिक संबंध ताणले गेलेलं असून सुद्धा निदान "आशा" होती ... पण मेल व्हॉइसचं काय ? पण १९४२ ला नेमका सिनेरसिकांचं नशीब म्हणून किशोरला बऱ्याचअंशी रिप्लेस करणारा कुमार शानू मिळाला नि त्यानं संधीचं सोनं केलं ..

आरडीचे आजचे गाणे श्रवणीय तर नक्कीच आहे पण हा जीवा नावाचा सिनेमा कधी बनला ,कधी आला नि कधी गेला ते त्यातील नायक नायिका सुद्धा आज सांगू शकणार नाहीत...त्यामुळे त्यातील आजच्या गाण्याच्या पहिल्या अंतर्‍यातील गुलज़ारचे खालील काव्य शब्दशः वेस्ट गेले.  

जब से तुम्हारे,  नाम की मिस्री  होठ लगायी है...
 मीठा सा ग़म, है और मीठी,  सी तनहाई SS...  है...
रोज़  रोज़ आँखों तले .

असो ... कालाय तस्मै नमः ! म्हणू नि गाणे पाहून पेक्षा  ऐकून पुढे जाऊ ... आरडी बर्मनच्या आज २७ जून रोजीच्या ७९ व्या स्मृतिदिनी , ही गान भावांजली आपण सादर अर्पण करूयात   .. 
RD ,we miss you a lot ....
आजच्या लेखासाठी इंटरनेटचे सहकार्य घेण्यात आले आहे... संबंधितांचे मनःपूर्वक आभार...